ජන මාධ්ය වර්ගීකරණය
ජනමාධ්ය පිළිබදව හැදින්වීමේ දී ජනමාධ්ය සදහා නිර්වචන ගණනාවක් ඉදිරිපත් වී ඇත.
■ ජනසන්නිවේදනය සාර්ථක කර ගැනීම සඳහා කාලය හෝ දුර අතර පණිවිඩ හුවමාරු කර ගැනීමට යොදනු ලබන උපාංග ජනමාධ්ය යි.
■ නූතන සමාජයේ පවතින ප්රධාන ජනමාධ්ය ලෙස පොත්, සඟරා, පුවත්පත්, ගුවන්විදුලිය හා රූපවාහිනිය හඳුනා ගත හැකි බව ඩිෆ්ලුවර් හා ඩෙනිස්‘ජන සන්නිවේදන අවබෝධය’කෘතියේ දක්වා ඇත.
■ ඔක්ස්ෆර්ඩ් ශබ්දකෝෂයට අනුව, “අදෘශ්යමාන ව වෙසෙන පිරිසකට කිසියම් මාධ්යයකින් අමතන්නේ නම් එය ජනමාධ්ය වේ”
■“ජනමාධ්ය ලෙස අර්ථකථනය කරන්නේ පුළුල් ප්රදේශයක විසිරී පවතින බහුවිධ, අදෘශ්ය ග්රාහක කොට්ඨාසයකට ආමන්ත්රණය කරනු ලබන මාධ්ය වේ.”
ජනමාධ්ය සතු ලක්ෂණ
ආයතනික ස්වරූපය:
ජන මාධ්ය යනු හුදෙක් පුද්ගලයෙකු විසින් කරනු ලබන කාර්යයක් නොවේ. එය පුවත්පත් ආයතන, රූපවාහිනී නාලිකා වැනි සංවිධානාත්මක ආයතන හරහා සිදුවන ක්රියාවලියකි.
ප්රතිපෝෂණය (Feedback) ප්රමුඛ නොවීම:
මුහුණට මුහුණලා සිදුකරන සන්නිවේදනයේදී මෙන් ක්ෂණික ප්රතිපෝෂණයක් මෙහිදී බලාපොරොත්තු විය නොහැක. නූතන සමාජ මාධ්ය නිසා මෙය යම් තරමකට වෙනස් වී ඇතත්, සාම්ප්රදායික ජන මාධ්ය තුළ ප්රතිපෝෂණය ප්රමාද වී හෝ වක්රව ලැබේ.
පණිවිඩයේ පොදු බව:
ජන මාධ්ය මගින් ලබාදෙන තොරතුරු පුද්ගලික ඒවා නොවන අතර, ඒවා පොදු ජනතාවගේ පරිභෝජනය සඳහා සකස් කරන ලද දෑ වෙයි.
තාක්ෂණික භාවිතය:
මුද්රණ යන්ත්ර, විකාශන උපකරණ, චන්ද්රිකා තාක්ෂණය හෝ අන්තර්ජාලය වැනි දියුණු තාක්ෂණික මෙවලම් භාවිතයෙන් තොරව ජන සන්නිවේදනයක් සිදු කළ නොහැක.
දොරටු පාලක (Gatekeeping) ක්රියාවලිය:
මාධ්ය ආයතනයක් තුළ ප්රවෘත්ති සංස්කාරකවරුන් වැනි නිලධාරීන් විසින් මහජනයා වෙත යා යුතු තොරතුරු මොනවාද යන්න තෝරා බේරා ගැනීම සිදු කරයි.
ජන මාධ්ය සතු ප්රධාන කාර්යභාරයන්
ජන මාධ්ය යනු සමාජයක පැවැත්ම සහ වර්ධනය සඳහා අත්යවශ්ය සාධකයකි. ප්රමුඛ පෙළේ සන්නිවේදන විද්යාඥයකු වූ හැරල්ඩ් ලැස්වෙල් සහ චාල්ස් රයිට් වැනි විද්වතුන් පෙන්වා දුන් පරිදි ජන මාධ්ය සතු ප්රධාන කාර්යභාරයන් කිහිපයක් පහත පරිදි විස්තර කළ හැකිය.
1. සුපරීක්ෂණය (Surveillance)
සුපරීක්ෂණය යනු සමාජයේ සහ ලෝකයේ සිදුවන දෑ පිළිබඳව ජනතාව දැනුවත් කිරීමේ කාර්යයයි. මෙහිදී මාධ්ය "සමාජයේ මුරබල්ලා" (Watchdog) ලෙස ක්රියා කරයි. ස්වාභාවික විපත්, යුද්ධ, ආර්ථික වෙනස්කම් හෝ දේශපාලන තීරණ පිළිබඳව තොරතුරු කඩිනමින් ජනතාව වෙත ලබා දීම මෙයට අයත් වේ. මෙය කොටස් දෙකකට බෙදිය හැකිය:
අනතුරු හැඟවීමේ සුපරීක්ෂණය: සුළි සුළං හෝ වසංගත වැනි ආසන්න අනතුරක් පිළිබඳව දැනුම් දීම.
උපකාරක සුපරීක්ෂණය: කොටස් වෙළඳපොළ තොරතුරු, කාලගුණ වාර්තා හෝ එදිනෙදා ජීවිතයට වැදගත් වන ප්රවෘත්ති ලබා දීම.
2. අර්ථකථනය (Interpretation)
හුදු තොරතුරු වාර්තා කිරීමට එහා ගොස්, එම තොරතුරුවල අර්ථය සහ බලපෑම විග්රහ කිරීම මෙහිදී සිදු කෙරේ. මාධ්ය මගින් පුවත් විශ්ලේෂණය කිරීම, කතුවැකි ලිවීම සහ විද්වත් සාකච්ඡා පැවැත්වීම හරහා සංකීර්ණ සිදුවීමක් සාමාන්ය ජනතාවට තේරුම් ගත හැකි අයුරින් සකස් කර දෙයි. මෙමගින් කිසියම් සිදුවීමක් කෙරෙහි මහජන මතය හැඩගැස්වීම සහ සිදුවීම් අතර ඇති සබඳතාවය පැහැදිලි කිරීම සිදු වේ.
3. සහසම්බන්ධය (Correlation)
සමාජයේ විවිධ කොටස් හෝ ආයතන එකිනෙක සම්බන්ධ කිරීම සහසම්බන්ධය ලෙස හැඳින්වේ. යම් පොදු අරමුණක් හෝ ගැටලුවක් වෙනුවෙන් ජනතාව ඒකරාශී කිරීමට මාධ්ය මෙහිදී කටයුතු කරයි. උදාහරණයක් ලෙස, ජාතික ආපදාවකදී ආධාර එකතු කිරීම සඳහා මාධ්ය මගින් ජනතාව දිරිමත් කිරීම හෝ රජයේ ප්රතිපත්තිවලට ජනතා ප්රතිචාර එක්තැන් කිරීම දැක්විය හැකිය. මෙය සමාජ ඒකාබද්ධතාවය පවත්වා ගැනීමට ඉවහල් වන කාර්යයකි.
4. සමාජානුයෝජනය (Socialization / Cultural Transmission)
මෙය මාධ්ය සතු අධ්යාපනික සහ සංස්කෘතික කාර්යයකි. සමාජයක පවතින සාරධර්ම, සම්ප්රදායන්, නීති රීති සහ සංස්කෘතික අනන්යතාවයන් පරපුරෙන් පරපුරට දායාද කිරීමට මාධ්ය දායක වේ. විශේෂයෙන්ම ළමයින් සහ තරුණ පිරිස සමාජයේ පිළිගත් චර්යා රටාවන්ට අනුගත කිරීමේදී (සමාජානුයෝජනය) රූපවාහිනිය, පුවත්පත් සහ අන්තර්ජාලය ප්රබල බලපෑමක් කරයි. මාධ්ය හරහා ඉදිරිපත් කෙරෙන ආදර්ශවත් චරිත සහ වැඩසටහන් මගින් පුද්ගල පෞරුෂය හැඩගැස්වීම මෙහිදී සිදු වේ.
